Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde

Archeologisch speurwerk met neutronvangstspectroscopie

NTvN 86-12

Het decembernummer is uit!

Quantummechanica voor leken

Klaas Schonenberg vertelt in het decembernummer over zijn cursus Quantummechnica voor leken. Foto's: Wikipedia - Transocean Berlin, Orren Jack Turner en Bain News Service.

Vorige Volgende

Artikel

Archeologisch speurwerk met neutronvangstspectroscopie

Gepubliceerd: 1 May 2020 13:00

Er zijn diverse methoden beschikbaar om de samenstelling van archeologische objecten te onderzoeken. Sinds het jaar 2000 is er een nieuwe methode, die berust op de waarneming van pieken in de vangst van neutronen door kernen als functie van de neutronenergie. Historisch zijn deze pieken bekend als resonanties. Ze zijn element-, of liever gezegd, isotoopspecifiek. Deze methode, genaamd neutron resonance capture analysis (NRCA), heeft kenmerken die interessant zijn voor beheerders van museale collecties. Resultaten van NRCA uitgevoerd in samenwerking met het EC Joint Research Centre in Geel (België) en toegepast op archeologische objecten van musea worden in dit artikel besproken.

Auteur: Hans Postma.

In een discussie met Ruurd Halbertsma, hoofdconservator van het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden, over methoden om samenstellingen van objecten te bepalen, vermeldde hij dat voor de analyse van een bijzondere Romeinse metalen schaal het noodzakelijk was om daar monsters uit te boren. Dat ging om neutronactiveringsanalyse (NAA) en met het destructieve karakter van deze analyse was hij niet gelukkig. In die discussie kwamen andere methoden ter sprake om te bepalen uit welke elementen objecten zijn gemaakt, methoden zoals röntgenfluorescentiespectroscopie (XRF) en atomaire spectroscopie. Met XRF wordt de samenstelling van een dunne laag van een oppervlak bepaald. Dat betekent dat vaak een laagje corrosie (patina) verwijderd moet worden. Dus in feite leidt dit ook tot beschadiging. Bovendien kan de samenstelling aan de buitenkant van een object wat anders zijn dan de bulksamenstelling. Voor atomaire methoden die de elementen van een object bepalen, moeten monsters uit het object genomen worden. Ook hier leidt dit tot beschadiging van objecten.

Lees het volledige artikel in het meinummer van het NTvN.