Het object IRAS 18293-0941 blijkt het eerste bekende voorbeeld van een microblazar. Illustratie: B. Marcote (JIVE/ASTRON)/Martí et al. 2026

Bij een klassieke blazar verdwijnt materie in een superzwaar zwart gat, in het centrum van een sterrenstelsel. Daarbij ontstaat een op de aarde gerichte straalstroom of jet, die tot miljoenen lichtjaren het heelal in priemt. Lange tijd werd vermoed dat ditzelfde verschijnsel ook zou kunnen plaatsvinden bij de veel lichtere zwarte gaten die overblijven als zware sterren als supernova zijn geëxplodeerd. Tot een ondubbelzinnige detectie van zo’n object kwam het alleen niet.

Wel werd in 1983 met de infraroodsatelliet IRAS het object IRAS 18293-0941 waargenomen, dat later aan de criteria bleek te voldoen: een heldere, compacte kern met radiostraling aan één kant. Een waarnemingscampagne waarbij een breed scala aan telescopen werd ingezet heeft nu uitgewezen dat dit object inderdaad een microblazar is.

Bovendien hebben de onderzoekers de plek geïdentificeerd waar de ‘onzichtbare’ straalstroom aan de andere kant van het gat botst op een wolk van voornamelijk moleculair waterstof en stof. Hier worden deeltjes versneld tot energieën honderd keer hoger dan die in de krachtigste deeltjesversneller op aarde, de Large Hadron Collider.

Het onderzoek is gepubliceerd in Astronomy & Astrophysics