Achtergrond

Spellingsregels en gevoelsargumenten spreken elkaar nog wel eens tegen als het gaat om de aanduiding van natuurkundige verschijnselen vernoemd naar een persoon.

Hoe noemen we de ruimterotsen die voornamelijk tussen Mars en Jupiter rond de zon bewegen? Als het aan Franz Xaver von Zach had gelegen, hadden we niet over planetoïden of asteroïden, maar over zakplaneetjes gesproken.

Wiskunde is de taal van de natuurkunde, zo wordt vaak gezegd. Inderdaad kunnen we veel van wat zich in onze natuur afspeelt prachtig beschrijven met wiskundig geformuleerde natuurwetten. Maar er lijkt meer aan de hand: in zekere zin werkt de wiskunde bijna té goed. Bovendien is er zeker geen sprake van eenrichtingsverkeer: natuurkunde maakt gebruik van wiskunde, maar het omgekeerde is zeker ook het geval, schrijft Marcel Vonk.

Dat ene moment waarop alles ineens klopt. Je kijkt, luistert of probeert iets te begrijpen en plotseling klikt er iets: je snapt het. Geen verdere uitleg nodig, geen nieuwe woorden. Gianluca de Bruin vraagt zich af: kun je zo’n moment ook oproepen?

In kranten, boeken en tijdschriften worden natuurkundige concepten geregeld vertaald naar situaties uit de belevingswereld van de lezer. Maar wanneer is het zinnig om een metafoor of vergelijking in te zetten en wanneer niet? Sterrenkundejournalist Govert Schilling en deeltjesfysicus Ivo van Vulpen geven hun kijk op de zaak.

Voor aardobservatie en astronomie geldt: hun meetinstrumenten zijn gericht op geheel verschillende objecten, maar de instrumenten zélf hebben veel gemeen. Een vruchtbare samenwerking is het gevolg, schrijft Eduard Driessen.

Het Nederlandse TROPOMI spoort vanuit de ruimte wereldwijd methaanlekken op. Met die informatie wordt de uitstoot van dit sterke broeikasgas aangepakt. NTvN sprak met teamleider Ilse Aben.

Een keerpunt in de hoge-energiefysica is bereikt nu ChatGPT wiskundige bewijzen levert, schrijft Sarah Jansen. ‘De bot bleek een snelle leerling.’ Heeft zo'n extra sparringpartner naast voordelen niet ook een verontrustend randje?

In Nederland deelde Pervez Hoodbhoy onlangs nog een podium met allerlei internationale kopstukken. Maar in eigen land wordt de Pakistaanse theoretisch natuurkundige met de nek aangekeken.