Nieuwe inzichten in vezelgroei van eiwitten
Eiwitten kunnen vezelstructuren vormen die betrokken lijken bij aandoeningen zoals de ziekte van Alzheimer en ALS. Leidse onderzoekers hebben nu ontdekt dat die vezels anders groeien dan gedacht.

Als eiwitdruppeltjes verouderen, kunnen ze uitgroeien tot een glasachtige stof óf tot deze vezelachtige structuren die aan de buitenkant van de druppeltjes vormen, ontdekten Leidse onderzoekers. Beeld: Feng, L. et al.
Eiwitten vormen uit zichzelf kleine olieachtige druppeltjes die na verloop van tijd kunnen uitgroeien tot eiwitvezels. “Binnen ons vakgebied was de heersende opvatting dat die vezels binnen in de druppels ontstaan,” zegt natuurkundige Louise Jawerth van de Universiteit Leiden. “Wij hebben nu ontdekt dat dat niet zo is. Ze groeien aan de buitenkant.” Deze bevindingen verschenen eind oktober in Nature Physics.¹
“We proberen op een fundamenteel niveau te begrijpen wat er met eiwitten gebeurt als ze verouderen”, zegt Jawerth. “Zo hopen we uiteindelijk te doorgronden wat er in de complexe omgeving in het lichaam gebeurt als eiwitdruppels uitgroeien tot vezelstructuren die we zien in de hersenen van mensen met een neurodegeneratieve aandoening, zoals de ziekte van Alzheimer of ALS.”
Tweesprong bij veroudering van eiwitdruppels
De Leidse onderzoekers isoleerden het menselijke eiwit FUS (Fused in Sarcoma) en plaatsten dat in een petrischaaltje dat met een eenvoudige zoutoplossing de celomgeving nabootste. Daarin vormde het eiwit spontaan olieachtige druppeltjes van een paar micrometer groot. Doordat de eiwitten zwaarder waren dan de oplossing, zakten ze naar de bodem.
Eerst ontstonden er vanzelf vezels. “Maar als we de eiwitten zuiverden, dan vormden die niet totdat we een klein vezelsnippertje toevoegden”, zegt Jawerth. Zo konden de onderzoekers de vezelgroei gecontroleerd op gang brengen tijdens het verouderen van eiwitten. “Die veroudering volgden we door met twee zogeheten confocale microscopen bijna dertien uur lang iedere twintig minuten van onderaf een opname te maken”, zegt promovendus Liru Feng.
Zo zagen ze de eiwitdruppeltjes in verloop van tijd veranderden in twee verschillende vaste vormen: er groeiden eiwitvezels uit of de druppels werden glasachtig – ze kregen een gelachtige structuur, vergelijkbaar met tandpasta. De vezels konden tot enkele micrometer dik worden. “We wisten al dat de eiwitten die twee vormen konden aannemen”, zegt Jawerth. “Maar tot nu toe was het idee dat de glasachtige toestand de voorbode was van de vezelgroei die zou plaatsvinden in de druppel.” De eiwitdruppel zou dus eerst een tandpasta-achtig goedje worden, waarin daarna vezels ontstaan.
Maar tot hun verrassing zagen de onderzoekers dat de eiwitvezels aan de buitenkant groeiden en dat de druppels zich afzonderlijk daarvan ontwikkelden tot een glasachtige vaste stof. “De vezels en de glasachtige condensaten lijken twee aparte paden die de eiwitten kunnen inslaan als ze ouder worden”, zegt Jawerth. “Die twee vaste vormen bestaan dus naast elkaar en gaan niet direct in elkaar over.”
Glasachtige vorm mogelijk toch gezond
De vezelstructuren en de glasachtige vorm lijken zelfs met elkaar te concurreren. Dat bevestigden de onderzoekers in het tweede deel van hun onderzoek. Daarbij lieten ze de eiwitdruppels eerst één tot twee dagen verouderen voordat ze vezelgroei op gang brachten. Als de eiwitten in die eerste dagen grotendeels veranderd waren in een glasachtige stof, dan vormden er daarna – als vezelgroei gestimuleerd werd – nauwelijks nog eiwitvezels. Het is dus het een of het ander.
“Deze ontdekking wijst erop dat de fysiologische rol van glasachtige condensaten nu opnieuw moet worden bekeken”, zegt Jawerth. Zo zou deze route een gezonde verouderingsroute kunnen zijn doordat hij eiwitten mogelijk behoedt voor het vormen van vezels, wat wordt geassocieerd met neurodegeneratieve aandoeningen. Of dit inderdaad zo is, weten de onderzoekers nog niet. “Dat moeten we wel gaan uitzoeken, want het kan belangrijke informatie zijn voor bijvoorbeeld de ontwikkeling van medicijnen tegen deze aandoeningen”, zegt Jawerth.
REFERENTIE
- Feng, L., Takaki, R., Muntz, I. et al., Fibres and Glasses Are Competing Material States in Protein Condensation, Nat. Phys. (2026).