Tijdskristal beweegt op eigen kracht
Een internationaal team van natuurkundigen, onder wie onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam, de Universiteit Leiden en de TU Delft, heeft van metamaterialen tijdkristallen gebouwd die ‘dansen’ op energie uit interne bronnen. Deze vinding zou kunnen leiden tot eenvoudige, maar multifunctionele robots.

Deze honingraatstructuur van 37 zeshoekige eenheden vormt een tijdkristal waarvan de periodieke bewegingen worden aangedreven door een eigen energiebron. Illustratie: Veenstra, Binysh et al.
Een gewoon kristal laat een herhalend patroon in de ruimte zien: dezelfde ordening van atomen komt steeds terug. Daarnaast worden er sinds een jaar of tien tijdkristallen gemaakt: kristallen waarvan de bouwstenen bewegen volgens een vast ritme. Tot nog toe werden die tijdkristallen altijd in beweging gehouden door een externe energiebron. Maar nu hebben natuurkundigen een tijdkristal gebouwd van actieve materialen, die niet alleen reageren op externe krachten, maar ook worden aangedreven door een interne energiebron.
De onderzoekers bouwden een eendimensionale en een tweedimensionale variant van zo’n tijdkristal. Het eendimensionale kristal is een gesloten keten van 24 minuscule motortjes, het tweedimensionale een honingraatstructuur van 37 zeshoekige eenheden (zie afbeelding). Als deze kristallen worden ‘aangezet’, lijken de componenten in eerste instantie willekeurig te bewegen, maar door de asymmetrische manier waarop ze op elkaar inwerken, ontstaat binnen enkele seconden een synchrone dans.
Inmiddels werkt het team, onder wie de kersverse winnaar van de Christiaan Huygens wetenschapsprijs Jonas Veenstra, ook aan een driedimensionale variant. Op de langere termijn hopen de onderzoekers bovendien materialen te kunnen realiseren met een aantal verschillende bewegingspatronen. Die zouden dan de basis moeten vormen van eenvoudige, maar multifunctionele robots.